 
“…cần lên án những cái nhìn cực đoan quá khích, tư tưởng hận thù, nghi kỵ đã ngấm sâu vào máu, “nhìn đâu và lúc nào cũng thấy địch”. Tư tưởng phe phái vẫn đang còn là một vật cản rất lớn, dù là nhìn từ phía bên này hay bên kia cũng thấy thế…”
Từ thực trạng phong trào dân chủ VN,
nghĩ về hiện tượng Nguyễn Văn An
Chính TâmĐã bao lâu nay, hai chữ dân chủ không những luôn là đề tài, là nguồn suy nghĩ, suy tư và là nguồn cảm hứng cho những ai nặng lòng với đất nước, mà còn là sự khát khao cháy bỏng của hàng chục triệu người dân VN. Dân chủ còn là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của một quốc gia, một dân tộc đang trên đường đi tìm ấm no hạnh phúc cho mình.
Nhìn ra thế giới trước các dân tộc khác, rất không may cho đất nước Việt Nam đã không có cái diễm phúc được hưởng nền dân chủ thực sự như rất nhiều quốc gia khác trên thế giới. Nguyên nhân thì rất nhiều. Khách quan cũng có, mà chủ quan cũng là nguyên nhân quan trọng khi con người Việt Nam đã không có đủ bản lĩnh để vượt qua vòng cương toả của lịch sử để lại và vượt qua chính mình mà thời đại đã và đang tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho dân tộc VN.
Nhân tố con người là quyết định
Từ cái sự “không may” đó mà nguyên nhân do yếu tố chủ quan làm tôi suy nghĩ hơn cả. Từ trong sâu thẳm của sự suy nghĩ tôi cho rằng nguyên nhân chủ quan mà cốt lõi là yếu tố con người. Xuất phát điểm từ những cá nhân là rất quan trọng. Chính yếu tố cá nhân đã ảnh hưởng đến lịch sử, đến xã hội và cộng đồng đã quyết định cho tương lai vận mệnh của cả một dân tộc. Ông Hồ Chí Minh là một ví dụ điển hình cho sự ảnh hưởng đó.
Mở rộng tầm nhìn, chúng ta sẽ thấy thành quả mà nhân loại đã đạt được phần lớn đều có những yếu nhân là nhân tố góp phần đưa thế giới đến một nền hoà bình là một minh chứng cho vai trò cá nhân kiệt xuất là hết sức quan trọng. Cũng như chúng ta đã thấy những cá nhân tiêu cực, độc đoán bệnh hoạn đã góp phân phá hoại và kéo lùi lịch sử nhân loại, lịch sử dân tộc hành chục thậm chí hàng trăm năm.
Việt Nam cũng không nằm ngoài thông lệ đó. Chế độ độc tài đang làm cho đất nước “ba chìm bảy nổi” là điều ai cũng thấy. Khi điểm lại, người ta thấy căn nguyên cũng bởi chưa có một cá nhân nào có đủ năng lực, bản lĩnh để đảm đương được vài trò lãnh đạo, nhằm đưa đất nước tiến lên, hoặc nếu có thì cũng bị khắc chế, do cơ cấu tổ chức bó buộc, nên không thể hiện và phát huy được năng lực cá nhân làm thay đổi tinh hình.
Phía bên kia, cái gọi là “phong trào dân chủ” hay là “phe dân chủ đối lập” cũng vậy. Đã hơn 35 năm qua, tiến trình dân chủ hoá của Việt Nam vẫn giậm chân tại chỗ. Khi kiểm điểm lại người ta thấy trong thời gian qua đa phần những cá nhân do những nguyên nhân và lý do nào đó, vì quyền lợi và lợi ích địa vị của cá nhân, phe nhóm, giáo phái bị xâm hại mà bức xúc, tiêu cực, bất đồng quan điểm với nhóm lợi ích độc tài cầm quyền để lấy hai chữ dân chủ làm bình phong cho các hoạt động của mình, chứ thực tâm và thực chất chưa có ai làm đúng và hiểu đúng nghĩa của bản chất dân chủ.
Vì vậy, khi đọc và tìm hiểu các bài viết và trả lời báo chí của ông Nguyễn Văn An (NVA) nói về vấn đề dân chủ, tôi thật sự ngạc nhiên về quan điểm và tư tưởng của ông. Ông ta nhìn nhận vấn đề dân chủ một cách thấu đáo và tâm huyết.
Đã từ lâu ông An là một trong hai người trong bộ máy lãnh đạo của đảng CS mà tôi có ấn tượng và đôi chút cảm tình. Trường hợp thứ nhất là ông Võ Văn Kiệt, là người mà sau này sự sám hối của ông qua những hành động và bài viết về khái niệm yêu nước và dân tộc, đã tạo nên sự thay đổi đáng kể, đã có tác dụng chính trị- xã hội không nhỏ trong quá trinh hoà hợp-hoà giải dân tộc cho đất nước, tạo nên sự xích lại (?) đáng kể từ hai phía.
Những suy tư trăn trở trước thực trạng đất nước đã thay đổi quan điểm tư tưởng của ông Kiệt và được ông chuyển hoá bằng hành động thông qua những bài viết và việc làm nhằm khơi gợi chủ nghĩa yêu nước cho mọi người Việt Nam. Rất tiếc việc làm của ông lại chỉ có được ở giai đoạn cuối cuộc đời và tư tưởng “ chủ nghĩa yêu nước” của ông vẫn chỉ là khoác cái vỏ bên ngoài khi chế độ độc tài vẫn còn hiện hữu và là vật cản chính cho sự phát triển của đất nước. Tuy chưa phải là chìa khoá mở ra tương lai xán lạn cho dân tộc, dù sao cá nhân ông vẫn mang tư tưởng tiến bộ so với rất nhiều người trước kia và hiện nay đang nắm quyền cai trị đất nước.
Trường hợp của ông An không có thân thế và sự nghiệp cách mạng nổi trội như ông Kiệt. Xuất thân chỉ là một kỹ sự điện bình thường, nhưng do thời vận đã đưa ông An đã leo lên một trong những vị trí chủ chốt của ban lãnh đạo đảng. Nhưng mọi người chỉ được biết nhiều tới ông khi ông làm chủ tịch quốc hội thay ông Mạnh, bởi cách điều hành và những quyền lợi của quốc hội được ông thực hiện đã mang tới cho quốc hội những kỳ họp mới mẻ và sống động, khiến cho dư luận quan tâm chủ ý mỗi khi có kỳ họp quốc hội.
Với cương vị chủ tịch quốc hội, ông luôn điều khiển các kỳ họp một cách cởi mở nghiêm túc nhưng rõ ràng mạch lạc. Ông đã khơi gợi, động viên khuyến khích các quyền chất vấn, quyền phát biểu cho các ông bà nghị gật mà bấy lâu nay các kỳ họp quốc hội trước không ai dám và nếu có thường tẻ nhạt và chán ngắt.
Sau khi nghỉ hưu, không như một số người khác như Phan Văn Khải hay Trần Đức Lương... sau khi về vườn là mất tiêu luôn, thì ông thỉnh thoảng vẫn đăng đàn trả lời phỏng vấn một số báo đài về các vấn đề chính trị xã hội.
Trường hợp của ông An đã gây cho tôi những ấn tượng nhất định. Kể từ khi đọc bài phỏng vấn ông trên báo mạng “Góp phần phấn đấu cho mục tiêu dân chủ theo tư tưởng của Bác” đã gây cho tôi ấn tượng sâu sắc.
Những ý tưởng của ông An về khái niệm “dân chủ” xem ra hãy còn rất đơn giản nhưng lại đi vào thực chất. Ông cho rằng Dân chủ có nghĩa dân làm chủ, mà dân là ông chủ thì phải có quyền quyết định mọi vấn đề. Điều quan trọng ở đây là việc ông mổ xẻ vấn đề quyền quyết định của dân được đảng lạm dụng và biến thái là quyền quyết định gián tiếp. Có nghĩa là thông qua quyết định của các đại biểu của dân do dân bầu cử lên (thực chất là đại biểu của đảng) chứ người dân chưa bao giờ được trực tiếp quyết định các vấn đề trọng đai của đất nước.
Ông cũng nhấn mạnh đây là vấn đề mấu chốt cơ bản và thực chất của dân chủ. Bằng không sẽ chỉ là sự giả tạo nguỵ biện mà thôi.
Mới gần đây nhất, ông lại nhấn mạnh đến quyền làm chủ của dân khi đăng đàn trả lời phóng viên Vietnamnet nhân dịp quốc hội có chủ trương sửa đổi lại hiến pháp. Ông cho rằng hiến pháp là vấn đề rất quan trọng bởi nó bộ luật mẹ, luật gốc của một quốc gia. Muốn có một hiến pháp văn minh, tiến bộ và đạt hiệu quả thì phải được thông qua ý kiến (trưng cầu dân ý) và quyền phúc quyết trực tiếp của nhân dân đối với hiến pháp.
Trong khuôn khổ bài viết này, tôi không đi sâu vào phân tích bài trả lời phỏng vấn của ông có liên quan tới những vấn đề khác. Quan điểm và tư tưởng của ông Nguyễn Văn An về vấn đề dân chủ có tính cốt lõi, là nền tảng cho những vấn đề cơ bản khác. Chỉ có người thực lòng vì dân mới có tư tưởng dân chủ thấu đáo và tâm huyết đến như vậy.
Ở vào hoàn cảnh của ông An, tuy về hưu nhưng ông vẫn là một đảng viên kỳ cựu, vẫn sinh hoạt, chịu sự lãnh đạo của tổ chức và nhất là để làm sao quan điểm và tư tưởng của mình lọt và qua vòng kiểm duyệt được báo đài cho đăng phát, cần phải biết điểm dừng và tránh phạm “huý”. Kiêng kỵ nói tới những điều động chạm hoặc có ý chỉ trích tới thế lực là đảng CSVN. Hoặc phải lấy danh nghĩa tư tưởng của một thần tượng để thể hiện quan điểm của mình sao cho dung hoà, như trường hợp bài trả lời phỏng vấn “Góp phần phấn đấu cho mục tiêu dân chủ theo tư tưởng của Bác” là một ví dụ. Nhưng có đôi lúc ông cũng không né tránh khi nhấn mạnh đến thực quyền hiện nay:
“Hiện nay khoảng 90% đại biểu Quốc hội là đảng viên. Do vậy mà nhiều người cho rằng, về hình thức thì Quốc hội quyết, song thực chất là Đảng quyết . Quyết định của Quốc hội chỉ là quyết định mở rộng trong nội bộ Đảng. Như vậy là từ Dân chủ đầy đủ chuyển sang Quốc hội chủ một phần, Dân chủ một phần, song cả Dân và Quốc hội đều còn nhiều hình thức nên nhiều người cho rằng Đảng mới thực quyền. Thực tế đó cho thấy, quyền của Dân - của người làm chủ còn bị phân tán quá lớn”.
Qua bài trả lời phỏng vấn, ông An đã tỏ ra hiểu rõ sức mạnh của vấn đề dân chủ cũng như lực cản làm cho dân chủ bị trì trệ là do thế lực nào gây nên, chỉ có điều do hoàn cảnh để biết điểm dừng khi phát biểu mà thôi.
Vẫn còn thiếu một vấn đề cốt lõi
Trong bài trả lời phỏng vấn, ông An có nêu lên còn nhiều vấn đề khác cần được thay đổi và khắc phục, nhưng chủ yếu đi sâu vào phân tích ba vấn đề cốt lõi:
1- Dân được quyền phúc quyết Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp, để cho đúng nghĩa với thể chế Dân chủ Cộng hoà, Dân là chủ đích thực của đất nước.
2- Quyền của nguyên thủ quốc gia cần được tập trung hơn, nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý, điều hành của cơ quan hành pháp.
3- Phân công và kiểm soát quyền lực cần được cân bằng hơn, nhằm phòng ngừa sự lạm quyền và thoái hoá quyền lực, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu và cơ hội trong hệ thống chính trị.
Nhưng theo tôi ông An còn quên hoặc không dám nhắc tới một vấn đề cốt lõi nữa, mà nếu không có nó những vấn đề trên của ông An sẽ lại rơi vào tình trạng dân chủ hình thức như hiện nay. Đó là vấn đề phi chính trị hoá đối với các tổ chức giám sát và kiểm soát quyền lực.
Cũng như các nước khác, khi thực hiện chế độ tam quyền phân lập, thì các tổ chức đảng phái chính trị không được tham gia vào các cơ quan có chức năng giám sát hay kiểm soát quyền lực như quân đội, cảnh sát hay toà án, viện công tố (viện kiểm sát). Nếu người nào là thành viên của tổ chức chính trị muốn tham gia các tổ chức trên phải tuyên bố ly khai ra khỏi tổ chức đó, trước khi muốn trở thành công chức của các cơ quan đó.
Chúng ta hãy thử tưởng tượng, nếu quân đội cảnh sát hay toà án viện kiểm sát vẫn do đảng CS nắm giữ và lãnh đạo thì sẽ có sự mâu thuẫn rất lớn, bởi giữa lợi ích của cộng đồng và lợi ích của phe nhóm thường là xung đột mâu thuẫn nhau. Vậy thì một viên chức chắc chắn sẽ chịu sự tác động và chỉ đạo của tổ chức mình tham gia và sẽ xử lý công việc chuyên môn theo chiều hướng có lợi cho tổ chức của mình.
Cũng như chúng ta thấy ngoài quyền dân chủ thì chính trị là nền tảng quan trọng của xã hội. Việc ông An đưa ra ba vấn đề cốt lõi trên mà không dám động chạm hoặc không đưa vấn đề chính trị, đảng phái vào một trong những vấn đề cốt lõi là chưa đảm bảo thực hành dân chủ một cách triệt để
Chủ nghĩa yêu nước dựa trên nền tảng gì?
Cho đến nay khi so sánh tư tưởng của ông Kiệt và ông An, chúng ta nhận thấy tuy cùng yêu nước nhưng mỗi người lại thể hiện một cách khác nhau. Ông Kiệt thì dựa vào tư tưởng dân tộc để hô hào mọi người thể hiện tinh thần yêu nước. Nhưng cái tinh thần ấy chỉ dâng lên trong thời khắc thời điểm nào đó mà thôi. Trong khi bên cạnh khí thế và tinh thần yêu nước được người dân thể hiện, thì có không ít những cá nhân vị kỷ đục nước béo cò, những nhóm lợi ích đã lợi dụng quyền lực để mưu lợi riêng đã tác động tiêu cực đến người dân. Thì tinh thần yêu nước sau đó sẽ xẹp như bong bóng mà thôi.
Còn cách thể hiện tinh thần yêu nước như ông An được thể hiện tuy không hô hào sôi động để trở thành phong trào, nhưng nó có chiều sâu và cơ bản hơn, bằng việc người dân phải thực sự làm chủ đất nước từ vị thế người chủ thì họ mới thể hiện tinh thần yêu nước một cách trọn vẹn.
Trên đời không ai yêu mình bằng chính mình. Tôi có quyền thì tôi sẽ bảo vệ lợi ích của chính mình, đồng thời sẽ gắn chặt quyền lợi với nghĩa vụ, khi mà đất nước của tôi, tài sản của chung cũng có một phần đóng góp của tôi và lẽ dĩ nhiên tôi phải có trách nhiệm bảo vệ và gìn giữ nó.
Có nghĩa là một thể chế dân chủ là quyền làm chủ thực sự của người dân, người dân sẽ có nghĩa vụ và trách nhiệm của một vị thế ông chủ. Khi đó tất cả quyền lợi và nghĩa vụ được chuyển hoá bằng tinh thần yêu nước một cách thực dụng và cụ thể chứ không phải tinh thần yêu nước theo kiểu hô hào bốc đồng trong chốc lát.
Trong bài phỏng vấn vừa kể, ông An cũng nêu ra khái niệm rất xác đáng khi nhắc đến, để so sánh, hai chữ “thần dân” khi xưa, mọi của cải lẫn con người của quốc gia đều là của một mình ông vua. Người dân chịu thân phận đục chịu trong nhờ, nếu gặp được một ông vua anh minh thì dân dễ sống, không may gặp phải ông vua ngu tối thì dân sẽ khổ cực, đói nghèo. Còn ngày nay là chế độ “công dân” thì ngược lại, của cải và ông vua đều là của mọi người, thì việc tìm ra một ông vua hiền, xứng đáng là quyền của người dân. Hay nói một cách khác ngày nay người dân là ông chủ có quyền lựa chọn để thuê một người nào đó vào vị trí ông vua xứng đáng vào vị trí lãnh đạo để phục vụ dân và điều hành đất nước. Nếu ông vua đó còn minh mẫn thì vẫn sử dụng, bằng không thì phế bỏ thay thế người khác. Tốt dùng xấu bỏ, mà không phải trông nhờ vào vận may rủi như thời phong kiến xưa kia.
Vì vậy để trả lời cho câu hỏi tinh thần yêu nước phải dựa trên nền tảng gì, thì chúng ta thấy việc so sánh tinh thần yêu nước của ông Kiệt và ông An đã làm sáng tỏ vấn đề:
*
Tinh thần yêu nước phải dựa trên nền tảng dân chủ mới là triệt để, còn nếu dựa trên nền tảng dân tộc chủ nghĩa thì vẫn có thể bị lạm dụng, bị chiếm đoạt.
Thời gian là sự sàng lọc cho quá trình để tìm ra cái đúng cái sai. Nếu là đúng nó sẽ được phát huy và phát triển. Còn nếu đi không đúng hướng sẽ nó loay hoay và cuối cùng lại quay trờ về vạch xuất phát ban đầu và người ta đã thấy 35 năm đã quá đủ cho mọi người chiêm nghiệm và rút ra những bài học để sửa chữa. Nhưng cho đến nay tôi chưa thấy có ai có tư tưởng dân chủ như ông Nguyễn Văn An, mặc dù đề tài dân chủ luôn là đề tài nóng bỏng, thậm chí là mục tiêu của rất nhiều người. Nhưng để nắm bắt và hiểu được gốc rễ của vấn đề dân chủ lại có rất ít người hiểu được. Không những vậy mà người ta đón nhận quan điểm và tư tưởng của ông một cách rất hờ hững. Cho đến nay chưa có bài viết nhận xét hay phản biện nào xứng tầm để khơi dậy chủ đề dân chủ do ông An nêu lên. Có chăng chỉ là những bài viết với cái nhìn cực đoan, nghi kỵ cho rằng thông qua ông An, đảng CS muốn đánh tiếng nhằm thay đổi chế độ do bị khủng hoảng và nhân dịp chuẩn bị đại hội XI
Thật là ấu trĩ cho những tư tưởng mơ hồ của ai đó. Họ nên hiểu rằng đảng CSVN là một tổ chức độc tài tập thể có bản lĩnh và có đủ kinh nghiệm để biết cần phải làm gì. Ở đây ta cần phân tích có hai tình huống xảy ra.
Một là việc đưa những bài phỏng vấn của ông An là liều thuốc thử, nhằm thăm dò nghe ngóng phản ứng của dư luận đối về vấn đề dân chủ ở mức độ nào, đã đến lúc cần phải thay đổi chưa, để có đối sách điều chỉnh. Với cái phản ứng kiểu này chắc chắn vấn đề dân chủ còn lâu mới được họ xem xét đến.
Hai là sự thắng thế của phe “cấp tiến”, kết hợp với hàng loạt các sự kiện khác, như việc quốc hội bác dự án đường sắt cao tốc, phanh phui mổ xẻ các vấn đề kinh tế có liên quan đến chính phủ, mà trong đó có nhiều thành viên bảo thủ che chắn nhằm bảo vệ lợi ích phe nhóm, thì bài viết của ông An được đăng vào thời điểm nhạy cảm cũng là điều đáng phải suy nghĩ.
Nhưng trên hết và gạt bỏ những phỏng đoán mơ hồ. Cho dù ông An là ai đi chăng nữa, thì ông vẫn là người Việt Nam, chúng ta cũng nhận thấy một điều ông An là một nhân tố tích cực, có quan điểm và tư tưởng tiến bộ đáng trân trọng, những vấn đề dân chủ ông nêu lên là rất có giá trị, bởi nó là mục tiêu quan trọng cho tiến trình dân chủ hoá đất nước. nếu ông là đảng viên CS thì điều đó lại càng cho ta đáng trân trọng và khâm phục hơn, bởi tiếng nói đúng lại được phát ra từ một nhóm độc tài cầm quyền. Cho dù đó là sự sám hối không bao giờ được coi là muộn màng và cần được trân trọng
Chúng ta cần lên án những cái nhìn cực đoan quá khích, tư tưởng hận thù, nghi kỵ đã ngấm sâu vào máu, lên cái nhìn về quá khứ “nhìn đâu và lúc nào cũng thấy địch”. Tư tưởng phe phái vẫn đang còn là một vật cản rất lớn, dù là nhìn từ phía bên này hay bên kia cũng thấy thế. Cho dù xét về sâu xa những cái gì họ đã thể hiện cả trong quá khứ và hiện tại, họ cũng chính là nguyên nhân làm chậm quá trình dân chủ hoá đất nước không kém người cộng sản .
Lúc này hơn bao giờ hết, vai trò của mỗi cá nhân có tư tưởng tiến bộ là rất quan trọng, cho dù họ là ai cũng cần cổ vũ và ủng hộ nếu họ đưa ra quan điểm phù hợp có lợi cho dân cho nước. Thậm chí còn cổ vũ và chấp nhận họ có khả năng đóng góp cho quá trình dân chủ hoá trong mọi cương vị nào nếu họ có khả năng và bản lĩnh đảm đương được cương vị đó. Hà Nội, ngày 9/7/2010
Chính Tâm Thông tin liên quan:
• “Góp phần phấn đấu cho mục tiêu dân chủ theo tư tưởng của Bác”. Báo Dân Trí, ngày 26/05/2009.
• “Cựu bộ trưởng thúc giục dân chủ”. BBC Tiếng Việt, ngày 28/05/2009.
• “Cựu Chủ tịch Quốc hội bàn việc sửa Hiến pháp”.Tuần Việt Nam, ngày 24/06/2010.
© Thông Luận 2010
|
• 
