  Viễn ảnh của dân chủ
Theo The Economist “… kể từ khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ đến nay, dân chủ không tiến nhanh mà có vẻ khựng lại. Bản phúc trình ghi nhận rằng “hành trình dân chủ đang chững lại”…”
Viễn cảnh dân chủ trên thế giới sẽ ra sao vào năm tới? Tập Thế Giới năm 2007 đã đặt ra câu hỏi này, và các nhà phân tích của nhóm nghiên cứu Economist Intelligence Unit (EIU) đã lên một mô thức đo lường dân chủ. Dân chủ hoàn toàn thì không hẳn chỉ gồm có tuyển cử tự do, mà hiển nhiên là: ngoài những thứ khác, nó còn phải có đủ quyền tự do dân sự, chính quyền hữu hiệu và một văn hoá chính trị mạnh.
Dựa trên những phạm trù nói trên, từ hai năm trước nhóm EIU đã nhận định rằng, kể từ khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ đến nay, dân chủ không tiến nhanh mà có vẻ khựng lại. Bản phúc trình ghi nhận rằng “hành trình dân chủ đang chững lại”.
Bản phúc trình mới nhất của EIU về Chỉ số Dân Chủ kết luận rằng bước chững lại ấy vẫn còn đang tiếp diễn. Tình hình chung tại khắp các khu vự đều đáng thất vọng. Trung Đông tiếp nhận khá yếu ớt những đòi hỏi của tiến trình dân chủ hoá. Mơ ước của những cuộc “các mạng màu” tại khu vực các nước cộng sản cũ vẫn chưa thực hiện được và xu hướng độc tài vẫn tiếp diễn tại Nga. Khủng hoảng Và những khuyết tật chính trị tại vùng trung Đông Âu tạo thất vọng khiến người ta hồ nghi về triển vọng chuyển hoá dân chủ tại đây. Quyền tự do ngôn luận bị hoen ố tại khắp vùng Châu Mỹ La Tinh và những thế lực dân tuý với trình độ hiểu biết dân chủ đáng ngờ hiện đang chiếm thượng phong tại đó. Tại các quốc gia phát triển Phương Tây hiện tượng công chúng ngày càng thờ ơ với sinh hoạt chính trị, sự suy yếu của chính quyền, và sự hạn chế tự do dân sự của công dân đang gặm nhấm nền dân chủ lâu đời. Thế cho nên dân chủ đang nghẽn mạch trở lại, hoặc sa sút hơn nữa trong năm 2009? Suy thoái đang rình rập khắp nơi xem ra cũng chẳng giúp người ta rút kinh nghiệm được bao nhiêu.
Tuy nhiên, vẫn có những lí do để lạc quan. Trước tiên, Hoa Kỳ - mẫu mực của dân chủ- sẽ có nội các mới, và hi vọng là việc điều hành nhà nước sẽ khá hơn, do vậy sẽ tạo uy tín thêm cho mô hình nhà nước ít tệ hại nhất. Thứ hai là Trung Quốc và những nước thiếu dân chủ sẽ vấp thêm những thách đố từ chính họ chứ đừng nói chuyện rao bán cho thế giới một kiểu dáng khác của dân chủ thay cho mô thức dân chủ phương tây. Cuối cùng, sẽ càng có thêm nhiều ủng hộ từ khắp miền thế giới (ngay cả tại quốc gia dân chủ đông dân nhất nhì thế giới là Ấn Độ). Một trong những nguồn vui của dân chủ, hằng trăm triệu người dân trên thế giới sẽdùng lá phiếu để tống cổ bọn dân chủ giả hình, hay ít nữa cũng có thể dạy cho chúng bài học dân chủ.
Có thể là qua năm 2009 cuộc trường chinh về dân chủ sẽ lại tiếp bước.
Bảng Chỉ Số Dân Chủ
Chỉ số Dân chủ của The Economist Intelligence Unit cho thấy đà tiến của dân chủ hóa đang bị khựng lại trên thế giới.
Kết quả của cơ quan nghiên cứu Economist Intelligence Unit (EIU) đã xác nhận rằng tiến trình dân chủ đã khựng lại. Hiện tượng này xẩy ra sau một thập kỉ mà xu hướng dân chủ đã tăng trưởng rất nhanh. Những so sánh giữa ‘‘chỉ số dân chủ’’ của năm 2008 với năm 2006 (năm chỉ số này ra đời) cho thấy trạng thái đình trệ của dân chủ đã trở nên rõ nét trong hai năm qua. Tuy không có dấu hiệu của triệt thoái dân chủ, nhưng những trường hợp cải thiện trọng đại không nhiều. Hơn nữa khủng hoảng tài chánh quốc tế, với nguy cơ mang lại tình trạng suy thoái sâu đậm và kéo dài, có thể de dọa nền dân chủ tại một số khu vực của quả địa cầu.
Những khủng hoảng này có thể gây hao mòn lòng tin vào thể chế tư bản với thị trường tự do. Hệ thống tài chánh bễ vụn có thể khiến những giá trị Tây Âu mất đi uy tín. Toả rộng hơn là những phản ứng mạnh bạo chống lại thị trường tự do và tư tưởng tân-tự do (neo-liberal) tại một vài quốc gia khi tình hình kinh tế trở nên xấu hơn.
Laza Kelkic, giám đốc của cục dự đoán tình hình quốc gia thuộc EIU, cho biết rằng ‘‘dân chủ tại các quốc gia tân tiến sẽ không bị thiệt thòi. Tuy nhiên không có gì đáng để tự mãn nếu nghĩ đến những hậu quả cho các quốc gia vừa thành đạt với thể chế dân chủ vẫn còn non nớt’’.
Tình hình còn tuỳ thuộc nhiều vào chiều sâu và bề dài của suy thoái kinh tế. Nó cũng lệ thuộc vào mức độ thay đổi thái độ của mọi người đối với khái niệm thị trường và khái niệm về vai trò của nhà nước.
Việt Nam ta đứng ở đâu?
Bảng 2 dưới đây ghi nhận 15 quốc gia đứng đầu và sau đó là 15 nước đứng cuối bảng "phong thần", bắt đầu từ vị trí 153. Không có tên Việt Nam ở đâu cả. Không phải vì "nền dân chủ của ta hơn gấp triệu lần dân chủ tư sản" đâu! Thứ chính quyền và văn hoá chính quyền kiểu Việt Nam chỉ là bản sao mô hình Trung Quốc và những nhà nước chuyên chính mượn màu son phấn dân chủ (như thấy ở nước Nga hiện nay) mà thôi. Vì thế, vị trí của nó chẳng vẻ vang gì. Và cũng ít chuyện để mà bàn bạc. Chỉ xin mời bạn đọc tìm xem trong bảng Chỉ Số Dân Chủ 2008, sẽ nhận ra ngay vị thứ của Việt Nam "ta": 149 - hãy còn ở trên đám đội sổ những bốn bậc! Ấy là... bởi thiên tài đảng "ta".Nguyễn Huy Đức dịch và thuật
Nguồn: The Economist, ngày 30/10/2008.
Theo The Economist Intelligence Unit’s Index of Democracy 2008.
|
• 
