Pháp
và Mỹ tiếp tục kình địch ?
Nguyễn Sơn Bá (Paris)
Cuộc gặp gỡ giữa tổng thống Mỹ George W. Bush và tổng
thống Pháp Jacques Chirac trước ngày khai mạc Đại Hội Đồng Liên
Hiệp Quốc cuối tháng 9 vừa qua đã không giúp Pháp và Mỹ sáp
lại gần nhau hơn sau biến cố Iraq.
Vẫn còn những tiếng bấc tiếng chì.
Tiếng bấc là của Chirac. Ông này không nhắc đến nước
Mỹ nhưng đả kích chính sách đơn phương, nói rằng không một nước
nào dù mạnh đến đâu có thể bất chấp Liên Hiệp Quốc trong các
quyết định lớn cho thế giới. Không nêu đích danh nhưng rõ ràng
là nhắm vào Mỹ.
Tiếng
chì là của Bush. Ông này nói thẳng thừng vài ngày trước cuộc
gặp gỡ là Pháp đã chống Mỹ và cố lôi kéo các nước khác
chống Mỹ.
Nếu nhìn vào những gì mà chính phủ
Pháp nói và làm thì phải nhìn nhận ông Bush đã nói thực. Vụ
Iraq chỉ là một sự kiện trong một loạt sự kiện nằm trong
một tâm lý chống Mỹ nói chung của nước Pháp. Trong chiến tranh
Việt Nam, giữa lúc Mỹ đang vất vả và giúp miền Nam chống lại
cuộc tiến công từ miền Bắc, tổng thống De Gaulle đã tuyên bố
tại Phnom Penh (tháng 1-1965) rằng Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng
Miền Nam là một mặt trận "kháng chiến quốc gia" và đã
làm cho Washington giận dữ vì Mỹ chỉ coi Mặt Trận Dân Tộc
Giải Phóng Miền Nam là một sản phẩm của Hà Nội. Ít lâu sau,
Pháp tuyên bố rút khỏi NATO do Mỹ lãnh đạo và nói thẳng là không
muốn bị vướng mắc vào những quyết định quốc tế của Mỹ.
Trước khi chế độ Việt Nam Cộng Hòa sụp đổ, tổng thống Pháp
Giscard d’Estaing đã ra một tuyên bố làm Mỹ rất khó chịu, theo
đó chính quyền Sài Gòn phải được trao cho phe chủ trương thỏa
hiệp với miền Bắc, điển hình là tướng Dương Văn Minh. Đó là
những sự kiện cụ thể, nhưng nói chung các chính khách cánh hữu
của Pháp không bỏ lỡ một cơ hội nào để bày tỏ thái độ không
tán thành Mỹ. Điểm đặc biệt trong thái độ chống Mỹ của Pháp
là nó không có tính ý thức hệ vì, nói chung, phe hữu De Gaulle
chống Mỹ trong khi Đảng Xã Hội thuộc phe tả lại thân Mỹ.
Có hai lý do đặc biệt có thể giải
thích thái độ chống Mỹ của Pháp. Một là mặc cảm thua kém
đưa tới sự ghen tức và đố kỵ. Trước thế kỷ 19, Pháp được
xem là nước mạnh nhất thế giới, tiếng Pháp là ngôn ngữ được
quí trọng nhất thế giới. Ngày nay Pháp đứng sau nhiều nước và
ảnh hưởng của Pháp ngày càng suy giảm, tiếng Pháp nói chung cũng
chỉ còn được sử dụng tại Pháp và một số ít quốc gia,
tổng số người nói tiếng Pháp chỉ khoảng 150 triệu, chưa tới
2% dân số thế giới, trong khi đó Mỹ đã trở thành siêu cường
vượt trội và tiếng Mỹ đã được sử dụng trên toàn cầu. Lý
do thứ hai là trong Thế chiến II, Mỹ đã có thái độ thiếu
thiện cảm đối với De Gaulle và đã muốn loại Pháp ra khỏi nhóm
các quốc gia siêu cường, Pháp chỉ được Mỹ chấp nhận nhờ
sự ủng hộ nồng nhiệt của Anh. Có lẽ từ đó phe De Gaulle có
thái độ "thù dai" với Mỹ.
Ở một mức độ nào đó, Pháp muốn
là phát ngôn viên của những quốc gia không phục tùng Mỹ đồng
thời là tiếng nói của cộng đồng châu Âu, mà ảnh hưởng ngày
nay suy giảm hẳn so với Mỹ, một quốc gia do chính những người
Tây Âu bị khinh thường và xua đuổi thành lập ra. Châu Âu do đó
có nhu cầu tìm lại vai trò chủ đạo của mình trong cộng đồng
thế giới bằng cách tìm cho mình một hướng đi riêng biệt, với
hy vọng lôi kéo một số đông các quốc gia khác. Đó là cuộc
chạy đua tranh giành chỗ đứng mà châu Âu đang gặp rất nhiều
khó khăn, vì đã tỏ ra yếu kém về quân sự và kinh tế, và đặc
biệt là thiếu sự đồng thuận ngay trong nội Liên Hiệp Châu Âu.
Ngoài ra, những sai lầm trong quá khứ về tư tưởng chính trị như
các chủ thuyết phát-xít, quốc xã, cộng sản cũng đã làm châu
Âu mất đi rất nhiều uy tín. Thêm vào đó châu Âu đã tỏ ra
bất lực trong việc giải quyết các cuộc khủng hoảng ngay trên
chính lục địa của mình tại vùng Balkan.
Thái độ bắt bí của Pháp đối
với Mỹ : đòi Mỹ phải trao quyền lại cho chính quyền Iraq trong
thời hạn 9 tháng chẳng qua chỉ là một sách lược nhằm áp đặt
một giải pháp khác biệt của châu Âu để lấy lại phần nào uy
tín và ảnh hưởng đã mất. Trong cuộc chạy đua này ai thắng ai
thua thời gian sẽ trả lời. Hai đấu thủ có thể thi đấu một
sống một còn với nhau trên võ đài nhưng không vì thế mà không
thể bắt tay nhau.
Nguyễn Sơn Bá (Paris)