Arnold Schwarzenegger
và cuộc bầu cử bãi nhiệm lịch sử.
Nguyễn Gia Xương
Kết
quả cuộc bầu cử lịch sử của tiểu bang California, bãi nhiệm
ông thống đốc dày dạn kinh nghiệm chính trường Gray Davis để
thay thế bằng ngôi sao màn bạc Arnold Schwarzenegger,
một di dân gốc Áo đã tạo dựng cho mình một sự nghiệp
đầy danh vọng trong lãnh vực điện ảnh từ hai bàn tay trắng, nhưng
lại không có một chút kinh nghiệm gì về việc điều hành một cơ
quan trong chính quyền tiểu bang đã làm cả nước Mỹ và thế
giới ngạc nhiên, sửng sốt, pha lẫn chút thích thú của người
ngoài cuộc thưởng lãm một vở kịch chính trị hãn hữu. Nhưng
thật sự vấn đề có phải là “California đã làm một chuyện
khôi hài lớn trong chính trị. Thật là một điều xấu hổ.”
như một cử tri đã nói với nhà báo, hay lại là một điều cần
thiết đã khiến cho một cử tri khác đã thích thú khoe rằng
“Đây là lần đầu tiên tôi đứng xếp hàng để bỏ
phiếu trong 20 năm qua”.
Nếu
bảo rằng vì ông thống đốc Gray Davis, một người có 30 năm kinh
nghiệm trong chính giới qua các chức vụ khác nhau trong chính
quyền tiểu bang và là người vừa được tái đắc cử trong
cuộc bầu cử vào tháng 11 năm ngoái, đã không đủ khả năng để
giải quyết những vấn đề của tiểu bang thì việc chọn một người
không có chút kinh nghiệm nào cả trong guồng máy điều hành chính
phủ như Schwarzenegger vào chức vụ thống đốc là một điều không
hợp lý chút nào. Vậy thì lý do nào đã dẫn đến cuộc thay đổi
lịch sử này tại California. Chúng ta hãy thử duyệt qua những
yếu tố có tính cách quyết định cho kết quả cuộc bầu cử bãi
nhiệm lịch sử này:
Cuộc
bầu cử bãi nhiệm thống đốc tại tiểu bang California chỉ mới
là cuộc bầu cử bãi nhiệm lần thứ hai trong lịch sử Hoa kỳ,
sau cuộc bầu cử bãi nhiệm thống đốc Lynn Frazier của tiểu bang
North Dakota vào năm 1921. Yếu tố đặc biệt có tính cách lịch
sử trong cuộc bầu cử bãi nhiệm chắc chắn đã là động cơ thúc
đẩy Schwarzenegger ra tranh cử không do dự và yếu tố bầu cử đặc
biệt này cũng đã góp phần vào việc giúp ông đắc cử. Một
cuộc bầu cử bãi nhiệm rất ít khi xẩy ra. Nó chỉ có thể xẩy
ra khi tiểu bang bị khủng hoảng kinh tế trầm trọng và người dân
đã mất niềm tin vào vị thống đốc mà họ vừa chọn lựa. Nhưng
khi nó đã xẩy ra thì cũng rất ít hy vọng giữ cho vị thống đốc
khỏi bị bãi nhiệm, mặc dù có biết bao nhiêu cố gắng của chính
ông thống đốc, của cả đảng Dân Chủ, của các thượng nghị
sĩ danh tiếng của đảng Dân Chủ như Dianne Feistein và Barbara
Boxer, của cả những cử tri không muốn lãng phí của công vào
cuộc bấu cử bãi nhiệm. Yếu tố đặc biệt trong cuộc bầu cử
bãi nhiệm là không có việc giới hạn số ứng cử viên vào
chức vụ này và nếu đa số cử tri bỏ phiếu bãi nhiệm vị
thống đốc thì vị thống đốc bị bãi nhiệm cũng sẽ không có
quyền ứng cử trở lại trong danh sách các ứng cử viên hợp
lệ. Bất cứ ai hội đủ 10,000 (mười ngàn) chữ ký của cử tri
ủng hộ hay bằng lòng đóng 3,500 Mỹ kim tiền lệ phí thì chỉ
cần 65 chữ ký ủng hộ là có thể trở thành ứng cử viên, nên
danh sách ứng cử viên để cử tri chọn mặt gửi vàng đã lên đến
135 người. Ngoài một vài nhân vật nổi bật trong chính trường
như Phó thống đốc Cruz Bustamante, Thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa
Tom McClintock, hay Peter Miguel Camejo của đảng Xanh, người ta còn
thấy tên của chủ nhân tờ báo khiêu dâm Hustler là Larry Flynt và
nữ diễn viên phim tình dục (phim con heo) Mary Cook. Hơn nửa số người
trong số 135 ứng cử viên đều chỉ là những kẻ đùa nghịch
với cuộc bầu cử lịch sử. Trong một cuộc bầu cử khôi hài như
thế, để đắc cử đôi khi người ta chỉ cần khoảng 30% số
phiếu nên cái chuyện là một tài tử nổi danh được nhiều người
ái mộ của Schwarzenegger là một lợi điểm khó phủ nhận, thêm
nữa ông đã không phải đi qua một cuộc bầu cử sơ bộ trong
nội bộ đảng Cộng Hòa trước khi được đảng đưa ra tranh cử
như trong những cuộc bầu cử thông thường. Ông không bị những
con gà nhà đầy kinh nghiệm chính trường quật ngã trước khi ra
trận.
Thống
đốc Gray Davis sinh năm 1942 tại thành phố Bronx, tiểu bang New York,
và định cư tại California từ năm 11 tuổi. Chức vụ thống đốc
đã được ông ấp ủ từ thuở thiếu thời nên vào năm 12 tuổi,
ông đã ký tên dưới lá thư gửi bố mẹ ông là „Thống Đốc
Joseph Graham Davis Jr.“, Gray chi là tên gọi. Ông tốt nghiệp cử nhân
ngành sử ký tại đại học danh tiếng Standford và tiến sĩ luật
tại đại học nổi tiếng Columbia vào năm 1967. Phục vụ trong quân
đội và được tưởng thưởng huy chương „Ngôi sao đồng“ khi
tham chiến tại Việt Nam. Bắt đầu tham chính từ năm 1974 với
chức vụ Tham mưu trưởng cho thống đốc Jerry Brown và đã trở thành
thống đốc California vào năm 1998. Cũng như tất cả những chính
trị gia chuyên nghiệp và lỗi lạc của Hoa kỳ, sau khi trở thành
thống đốc của tiểu bang California, một tiểu bang có 35 triệu dân
và một nền kinh tế đứng hàng thứ năm trên thế giới, ông
bắt đầu sửa soạn cho bước đường công danh kế tiếp là gây
quỹ tái tranh cử thống đốc, tìm kiếm thêm vị thế cho bước
đường đi vào tòa Bạch ốc. Ông có rất nhiều lý do để hy
vọng, khi ông đã được 60% số phiếu trong một tiểu bang mà đảng
Cộng hòa đã liên tục giữ chức thống đốc trong suốt 16 năm
qua, và ông lại được thừa hưởng một nền kinh tế phồn
thịnh với 12 tỷ Mỹ kim thặng dư trong ngân sách. Có lẽ vì thế
mà ông đã quá tự tin mà mắc phải lỗi lầm là đã chi tiêu quá
mức nên khi nền kinh tế suy thoái ông đã không thể xoay sở được
nên đã đưa tình trạng tài chính thặng dư của tiểu bang xuống
mức thâm thủng đến hơn 30 tỷ. Để cứu vãn ngân sách thâm
thủng, ông tăng tiền thuế xe lên gấp ba lần. Ông hứa sẽ đưa
hệ thống giáo dục California lên hàng thế giới thì hệ thống giáo
dục đang bị khủng hoảng vì thiếu hụt ngân sách. Ông đã phản
ứng lầm lẫn và chậm chạp trong việc giải quyết những vấn đề
năng lượng. Ông đã dùng tiền dành cho hệ thống xây cất và tu
bổ xa lộ cho những chi tiêu hoang phí khác của ông. Mặc dù mắc
quá nhiều lầm lỗi, ông cũng đã thành công trong việc sửa soạn
cho việc tái tranh cử nên ông đã vừa tái đắc cử vào tháng 11
năm 2002. Chính điều này đã làm cho cử tri không còn chọn lựa nào
khác là phải tìm cách bãi nhiệm ông, khi sự tức giận và nghi
ngờ về khả năng của ông trong việc giải quyết những khó khăn
của tiểu bang đã như có thêm một
giọt nước làm tràn ly. Họ không đủ kiên nhẫn để đợi thêm
3 năm nữa. Dù không cần bỏ một đồng nào từ tiền túi, Gray
Davis vẫn quyên góp được hơn 17 triệu Mỹ kim để vận động
cử tri đừng bỏ phiếu bãi nhiệm ông, nhưng kết quả cuộc bầu
cử bãi nhiệm lịch sử với tỉ lệ 54% trên 46% đã thực sự
chấm dứt sự nghiệp chính trị của Gray Davis.
Sinh
ra là con của một cảnh sát viên vào năm 1947 tại thành phố Graz,
Áo quốc và định cư tại Mỹ năm 1968, Arnold Schwarzenegger đã say
mê môn luyện tập thể hình từ thuở nhỏ. Mặc dù Arnold
Schwarzenegger đã rất thành công trong môn luyện tập thể hình, và
đã năm lần đoạt giải „lực sĩ hoàn vũ“, Schwarzenegger cũng mới chỉ được các nhà phê bình
phim để mắt tới khi ông đóng cuốn phim „Conan the Barbarian“ vào
năm 1982, nhưng chỉ hai năm sau thì cuốn phim „The Terminator“ đã
đưa ông lên ngôi vị tài tử thượng thặng. Năm 1986 Schwarzenegger
thành hôn với cô Maria Shriver, một người cháu gái của cố tổng
thống Kennedy. Với tiền tài danh vọng của một tài tử điện
ảnh và chút liên hệ họ hàng với gia đình vọng tộc Kennedy,
Schwarzenegger đã trở thành „Giấc mơ Hoa kỳ“ của mọi người
rồi. Để cho giấc mơ
được vẹn toàn, Schwarzenegger cũng đã có ý tưởng bước vào chính
trường để hy vọng trở thành Thống Đốc, chức vụ cao nhất có
thể đạt được của một di dân. Nhưng ông vẫn còn do dự vì so
với Ronald Reagan, một người đã có thành tích và được biết đến
nhiều trong đảng Cộng hòa nên đã được đảng Cộng hòa đưa
ra tranh cử, Schwarzenegger vẫn còn là một người ngoài cuộc, xa
lạ trong chính giới. Lại thêm người vợ là bà Maria Shriver, dù là
cháu của tổng thống Kennedy lại không thích dây dưa vào chính
trị. Cuộc bầu cử bãi nhiệm vào lúc này đúng là cơ hội bằng
vàng để Schwarzenegger thực hiện giấc mơ của mình, nên ông đã
không ngần ngại nhảy vào và bỏ ra hơn 8 triệu tiền túi để
vận động cho cuộc tranh cử. Ông cũng được sự ủng hộ của
những nhân vật nặng ký như nhà tỷ phú Warren Buffet, cựu ngoại
trưởng George Schultz, sự cố vấn đặc biệt của cựu thống đốc
Peter Wilson và những lời khích lệ của tổng thống Bush. Ông cũng
đã quyên góp được thêm hơn 10 triệu dùng cho việc vận động
tranh cử. Và khi cuộc tranh cử đến giai đoạn quyết liệt, bà
Maria Shriver đã nhảy vào tiếp tay chồng. Mặc dù đã khôn khéo
từ chối mọi đề nghị tranh luận về đường lối với các
ứng cử viên khác, tỉ lệ cử tri ủng hộ ông đã vẫn tăng lên
rất cao và không như những trường hợp của các chính trị gia
chuyên nghiệp, những cáo buộc về việc Schwarzenegger đã có
những hành vi sách nhiễu tình dục đến 16 người đàn bà cũng không
làm thay đổi được sự ủng hộ của cử tri. Những người phụ
nữ đã cho rằng những cáo buộc đưa ra vào lúc này chỉ là
những trò chính trị bẩn thỉu. Thần
tượng điện ảnh Schwarzenegger đã được 48.8 % cử tri tại
California chọn để thay đổi tương lai và làm vẹn toàn “Giấc mơ
Hoa kỳ” của họ.
Schwarzenegger
không phải là tài tử điện ảnh đầu tiên được bầu vào
chức thống đốc của California. Ronald Reagan đã đắc cử vào
chức vụ này năm 1966. Nhưng Schwarzenegger là tài tử điện ảnh đầu
tiên được chọn để thay thế một vị thống đốc trong một
cuộc bầu cử bãi nhiệm. Vì lý do này, Schwarzenegger chắc chắn
sẽ được dành chỗ trong lịch sử. Một giấc mơ vừa trở thành
hiện thực trong đời sống Mỹ như ông đã sung sướng thốt lên
sau khi đắc cử “Tất cả mọi điều tôi có được đều do
California. Tôi đã hoàn toàn không có gì cả khi đến nơi này và
California đã cho tôi tất cả mọi thứ”.
Nếu
sự ủng hộ của cử tri dành cho Schwarzenegger tăng nhanh đã làm
cho nhiều người phải thay đổi ý kiến bãi nhiệm thống đốc
Gray Davis thì quyết định ra tranh cử của vị phó thống đốc
Cruz Bustamante đã làm ngỡ ngàng chính giới sau khi ông đã tuyên
bố là sẽ không ra tranh cử. Là một công dân Mỹ gốc Mễ tây cơ,
Bustamante đã là công dân Mỹ gốc Châu Mỹ La Tinh đầu tiên leo lên
được chức vụ cao cấp thứ nhì trong chính phủ tiểu bang chỉ
trong vòng 10 năm, nhưng ông vẫn chỉ là một bóng mờ bên trong
hậu trường chính trị. Vì những ứng cử viên sáng giá của đảng
Dân Chủ như Dianne Feistein không ra tranh cử, ông đã được đảng
Dân Chủ dành cho tất cả mọi hậu thuẫn cần thiết, nhưng ông
vẫn không thể là đối thủ nguy hiểm của Schwarzenegger vì ông không
có những điều kiện của một chính trị gia truyền thống. Ông
không có dáng dấp khôi ngô tuấn tú, ông không có tiếng tăm dù
đã được bầu vào chức phó thống đốc, vẫn rất ít người
biết đến ông và ông cũng không phải là triệu phú. Bustamante
chỉ là một người đàn ông bình thường như ông tự nhận.
Thiếu tiếng tăm và những hậu thuẫn chính trị như của Gray
Davis và Arnold Schwarzenegger, Cruz Bustamante đã chỉ quyên góp được
hơn 5 triệu Mỹ kim để vận động tranh cử và ông cũng đã bị
chỉ trích và nghi ngờ khả năng đại diện cho những người dân
bình thường của California khi ông dựa vào một lỗ hở trong
luật bầu cử để nhận một số tiền đóng góp lớn hơn giới
hạn từ các sòng bài được phép điều hành đặc biệt của
sắc dân da đỏ. Với tất cả cố gắng của đảng Dân Chủ và
hy vọng vào sự ủng hộ tuyệt đối của sắc dân gốc Mễ tây cơ
và những thành phố tự do phóng khoáng như San Francisco, Bustamante cũng
chỉ đạt được 31.6% số phiếu. Mặc dù vẫn còn giữ được
chiếc ghế phó thống đốc cho đến hết nhiệm kỳ, ông khó lòng
lấy lại niềm tin của cử tri vào năm 2006 vì ông đã lộ liễu
dựa vào sự ủng hộ mạnh mẽ của sòng bài da đỏ.
Yếu
tố cuối cùng và cũng là yếu tố then chốt trong cuộc bầu cử bãi
nhiệm lịch sử này vẫn là những người dân của tiểu bang tự
do phóng khoáng California. Với số di dân và những công dân Mỹ
sinh trưởng ở nước khác cao nhất nước Mỹ, người dân
California không có những trói buộc truyền thống vào hệ thống dân
chủ đại diện bởi hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ nặng nề như
những tiểu bang khác. California vẫn là tiểu bang muốn sử dụng hình
thức dân chủ trực tiếp nhiều nhất trong các tiểu bang, đưa các
đề nghị và sáng kiến vào những cuộc bầu cử để cử tri
trực tiếp thông qua những đề nghị hay sáng kiến của mình để
trở thành luật lệ. Điều này đôi khi đã làm thay đổi hay hủy
bỏ hẳn những quyết định của quốc hội tiểu bang. Hơn ai
hết, vị thống đốc vừa đắc cử Arnold Schwarzenegger cũng hiểu
rõ điều đó nên ông đã không ngần ngại tự nhận mình là
thống đốc của dân chúng. Ông cũng đã nhìn thấy những khó khăn
của một chính khách đảng Cộng Hòa đơn lẻ trong chính quyền mà
phe Dân Chủ đã nắm trọn cả lưỡng viện Quốc Hội
nên ông đã đe dọa là nếu Quốc Hội gây khó khăn và trở
ngại cho ông thì ông sẽ đưa ra để dân chúng biểu quyết.
Không
phải vì thiếu ý thức chính trị mà người dân California đã
bầu cho một người không có kinh nghiệm gì về những vấn đề
của một tiểu bang quan trọng vào bậc nhất nước Mỹ. Họ thừa
hiểu rằng trong một nền hành chính dân chủ vững chãi của nước
Mỹ, họ không sợ Schwarzenegger sẽ phải cô đơn, bỡ ngỡ giữa
chính trường vì “Nó lú thì chú nó khôn”. Họ thừa
biết rằng Schwarzenegger sẽ được hàng trăm cố vấn lỗi lạc giúp
sức để giải quyết những vấn đề của California. Họ muốn
Schwarzenegger thực hiện „Giấc mơ Hoa kỳ” cho họ.
Nếu
người dân của tiểu bang California quá tức giận trước những
phản ứng lầm lẫn và chậm chạp của vị thống đốc trong
việc giải quyết những vấn đề năng lượng và tài chính của
tiểu bang đã đưa họ đến quyết định đòi bãi nhiệm thống đốc
Gray Davis, thì việc bầu cho Arnold Schwarzenegger vào chức thống đốc
được hiểu như một thông điệp gửi đến những nhà chính trị
chuyên nghiệp là họ muốn nhìn thấy một sự thay đổi toàn
diện và quyền lực tối hậu trong một nền chính trị dân chủ
vẫn nằm trong tay người dân của tiểu bang California chứ không
phải trong tay ông thống đốc hay bất kỳ ai khác.
Nguyễn Gia Xương