Cuộc cách mạng dân chủ và tuổi trẻ Việt Nam

Nguyễn Văn Hiệp

      Ở Việt Nam, đặc biệt là từ sau năm 1975, khá nhiều từ ngữ đã mất đi nội dung chân chính, hay không còn giữ được ý nghĩa nguyên thủy, hoặc bị hiểu theo một nghĩa rất đơn tính. Từ cách mạng là một thí dụ điển hình. Nó đã bị áp đặt một cách tùy tiện đến độ hễ nói đến cách mạng, người ta chỉ liên tưởng đến những cuộc bạo động cướp chính quyền, hay đơn thuần lật đổ một chế độ. Cách mạng còn được dùng để chỉ những kẻ ăn có sau ngày ba mươi tháng tư, và trong nhiều trường hợp nó còn được đánh đồng luôn với chuyên chính vô sản. Sau cùng nó được sử dụng như một khái niệm trừu tượng có thể đồng nghĩa với đúng, hay, tài giỏi, cao cả, tuyệt đối, v.v. có khả năng biện minh cho tất cả và chấm dứt mọi bàn cãi. Thí dụ về sự tùy tiện này qua câu nói khả ố của Hoàng Phủ Ngọc Tường, khi phát biểu về các nạn nhân trong cuộc thảm sát ở Huế vào Tết Mậu Thân 1968 : "Cách mạng giết chúng như giết loài rắn độc !".

     Nếu trả lại cho danh từ cách mạng một nội dung căn bản khác, nghĩa là những tác động tạo nên những biến chuyển sâu sắc trên các giá trị nền tảng của xã hội theo chiều hướng tiến bộ, chúng ta sẽ không ngạc nhiên khi thấy xã hội Việt Nam đã không có được những cuộc cách mạng mang lại những thành tựu đúng nghĩa. Từ đầu thế kỷ 20, chúng ta đã có những chí sĩ đáng kính phát động ra những phong trào quần chúng, trong mục đích duy tân, nhằm duy trì và cổ xúy những giá trị mới được đem vào xã hội Việt Nam từ phương Tây. Những nỗ lực này đã không gặt hái được nhiều kết quả như mong đợi bởi vì phong trào phải đương đầu với quá nhiều trở ngại. Về phía những người cộng sản, họ chủ trương cướp chính quyền bằng bạo lực, áp đặt duy ý chí những hệ luận từ phép biện chứng cẩu thả - dựa trên căn bản của học thuyết Mác-Lênin - lên toàn xã hội Việt Nam. Hậu quả của chủ trương này là nó giết chết những giá trị tích cực vừa được nảy sinh, đồng thời dung hợp và củng cố những cái dở của nền văn hóa truyền thống để tồn tại.

     Tuy vậy, với những hệ lụy tiêu cực vừa kể trên, ít ra dân tộc Việt Nam đã không bắt đầu cuộc hành trình vào tương lai với hai bàn tay trắng. Thực tiễn cho thấy xã hội Việt Nam vẫn luôn âm ĩ cố vươn thoát khỏi những vòng kềm tỏa. Đất nước cho đến nay chưa thể thoát ra để tiến xa bởi vì cơ thể còn bị nhiễm nhiều độc tố. Đã có nhiều trăn trở để đưa ra những lời giải thích về tình trạng trì trệ, tụt hậu của Việt Nam ngày hôm nay. Yếu tố tâm lý và văn hóa của dân tộc là ụ cản mà nhiều người đã nhận ra và báo động. Đã có đồng thuận hầu như tuyệt đối của mọi thành phần dân tộc là phải chấm dứt sự độc tài chính trị của đảng cộng sản với một giá phải chăng nhất, vì quyền lợi trước hết của đất nước. Nhưng điều kiện cần này sẽ không có nghĩa lý bao nhiêu nếu những thành phần đấu tranh không trang bị cho mình một thái độ dứt khoát là phải đưa dân tộc tiến vào quỹ đạo dân chủ thực sự ngay sau đó, để đất nước sớm bắt kịp với trào lưu tiến bộ của thế giới văn minh.

     Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy có nhiều nước, trên nguyên tắc đã có dân chủ, nhưng đến nay vẫn còn ì à ì ạch. Hãy so sánh các nước châu Mỹ La Tinh với các nước Bắc Mỹ, Tây Âu. Hai khối này đều có dân chủ nhưng rất chênh lệch. Sự khác biệt này là do văn hóa của các dân tộc. Văn hóa tự nó hàm chứa sự vận động, tức là phải mang tính đào thải và cải tiến không ngừng những giá trị. Những giá trị được phát sinh hay du nhập sẽ trở nên uổng phí nếu không trở thành những cách ứng xử trong xã hội. Nhưng văn hóa truyền thống cổ hủ đang kìm hãm sự tiếp cận và phát triển của dân chủ, chính chúng không sớm thì muộn cũng sẽ bị đào thải trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay. Một dân tộc mà văn hóa bị đào thải và không có thay thế thì bị đặt trước nguy cơ giải thể. Đổi mới văn hóa, tiếp thu và thể hiện văn hóa dân chủ, vì thế cũng là bổn phận giữ nước.

     Một nền dân chủ khai phóng toàn diện không chỉ dừng lại ở việc thực hiện những quyền công dân cơ bản. Nó đòi hỏi sự tham gia tích cực của tất cả các giai tầng trong xã hội vào mọi lĩnh vực như chính trị, kinh tế, xã hội, từ truyền thông báo chí, các tổ chức thiện nguyện (non-profit organizations), đến các tổ chức phi chính phủ (NGOs). Mọi phó mặc thụ động của người dân vào phương thức sinh hoạt chính trị kiểu dân chủ đại diện (representative democracy) là những nguyên nhân biểu lộ sự tiêu cực trong một nền dân chủ. Tính khai phóng của nền dân chủ do đó cần được khai thác tối đa. Nói cách khác, cần thực hiện thể chế chính trị dân chủ đa nguyên để qua đó thể hiện triệt để triết lý dân chủ đa nguyên trong xã hội.

     Nhấn mạnh đến sự khai phóng toàn diện của dân chủ không có nghĩa là coi nhẹ hai thành tố tiên quyết và căn bản của một nền dân chủ thực thụ, đó là tính pháp trị và khả năng hoạt động lành mạnh của chính trị đảng phái (partisan politics). Sự quan sát tổng thể về những điểm mạnh và yếu của các nền dân chủ trên thế giới đáng để chúng ta cùng rút ra những bài học hữu ích chung.

     Dân tộc và tuổi trẻ Việt Nam nói riêng hiện đang đứng trước một khúc rẽ dẫn vào đại lộ vinh quang. Khối gần 40 triệu thanh niên Việt Nam đã có được những cánh chim báo bão, những cánh én dẫn đường. Đó là những anh hùng Lê Chí Quang, Pham Hồng Sơn, Nguyễn Vũ Bình và những tuổi trẻ âm thầm khác. Cơn bão sẽ nổi đối với sự ngoan cố của chế độ cộng sản và mùa xuân sẽ đến với cộng đồng dân tộc. Tuổi trẻ Việt Nam chỉ cần lấy một quyết định mạnh dạn.

     Tiến trình dân chủ hóa đất nước và công cuộc xây dựng dân chủ sau này cần sự hiện diện và góp tay nhiệt tình của tuổi trẻ Việt Nam trong và ngoài nước. Tuổi trẻ Việt Nam cần được trang bị văn hóa tổ chức cho chính mình thật sớm. Văn hóa tổ chức trước hết là phải biết tự ghép mình để sinh hoạt trong tổ chức, chịu chấp nhận những hệ lụy của tổ chức. Sinh hoạt tổ chức là quan trọng nhưng không phải với bất cứ giá nào, với bất cứ tổ chức nào. Một tổ chức ô hợp ngăn cản việc khai thác hết tiềm năng của từng cá nhân cũng như sức mạnh tổng hợp của tổ chức. Tính ô hợp của một tổ chức thể hiện qua sự không đồng điệu về thành phần nhân sự do sự kết hợp vội vã, hoặc không có nội quy minh bạch để mọi người tuân theo, hoặc không có một dự án chính trị, hoặc không ai biết ai thực sự có thẩm quyền nào. Một kết hợp như vậy sẽ là một tập hợp ô hợp, có hại cho tiến trình chung, ngay cả nếu mọi thành viên đều là những cá nhân ưu tú, bởi vì nó sẽ thất bại và tạo ra thất vọng. Cần có sự cảnh giác này để tránh mọi thất vọng và những khuyết điểm khi chúng ta quyết định tìm đến một tổ chức để sinh hoạt.

     Xã hội Việt Nam đang cần có một cuộc cách mạng đúng nghĩa, cuộc cách mạng dân chủ. Cuộc cách mạng dân chủ này đòi hỏi một tổ chức dân chủ lớn và mạnh, và muốn như vậy thì trước hết chúng ta cần thật nhiều người trẻ  được trang bị văn hóa tổ chức. Cuộc cách mạng dân chủ sẽ đem ánh sáng tự do và nhân quyền vào vùng đất đang còn bị phủ bóng tối của văn hóa chuyên chính áp bức.

     Tuổi trẻ Việt Nam đang đứng trước một thách thức lớn là chinh phục tương lai của chính mình, của thế hệ mình vì đất nước mình. Đây là một cuộc chinh phục khó khăn nhưng trong tầm tay, đồng thời cũng là một nguồn tự hào.

Nguyễn Văn Hiệp

(North Carolina, Hoa Kỳ)